menu

Nieuwsbrief 04 - januari 2006

Hoe kunnen we blootstelling aan asbest en andere (nieuwe) gevaarlijke stoffen voorkomen? (Jan Tempelman, TNO)

(Gast)editorial door Jan Tempelman, asbest-expert en onderzoeker van TNO Bouw en Ondergrond. Naast een korte terugblik op de belangrijkste (asbest)gebeurtenissen in 2005 legt hij in zijn bijdrage vooral de nadruk op de toekomst: “hoe kunnen we blootstelling aan asbest en andere (nieuwe) gevaarlijke stoffen voorkomen?” Dit vergt veel inspanning en goed doordacht beleid.

Lees verder

IAS nieuws

Vernieuwde website IAS

Www.asbestslachtoffers.nl, de website van het IAS is sinds begin januari vernieuwd. De site is uitgebreid en qua vormgeving aangepast aan de huisstijl van het instituut. Op de vernieuwde site is veel informatie te vinden over de gevolgen van asbest voor de gezondheid. De gebruiksvriendelijkheid is verbeterd door toevoeging van functies als vergroten van teksten, een afdrukversie en een zoekfunctie. In de komende jaren zal de site in de informatievoorziening van het IAS een spilfunctie vervullen en voortdurend geactualiseerd worden met nieuws op het gebied van asbest en gezondheid. U vindt er uitgebreide informatie over de werkzaamheden van het IAS met betrekking tot de bemiddeling en de uitvoering van de Regeling tegemoetkoming asbestslachtoffers. Daarnaast biedt de site informatie over medische, epidemiologische en juridische onderwerpen gerelateerd aan asbestblootstelling, nieuws over asbest en gezondheid in relatie tot milieu, veiligheid en politiek, over wat er in het buitenland op deze gebieden gebeurt en over organisaties die in deze van belang zijn voor slachtoffers en hun nabestaanden, werkgevers, verzekeraars, medici, juristen en andere betrokken groepen. Instituut Asbestslachtoffers, januari 2006: http://www.asbestslachtoffers.nl

Epidemiologisch nieuws

Italië: verwachting: 800 mesothelioom-sterfgevallen per jaar tussen 2012 en 2024

Italië was één van de asbestproducerende landen in Europa. Beschermende maatregelen tegen het gebruik van asbest werden er ongeveer 10 jaar later ingevoerd dan in de Noord Europese landen. Op basis van de ontwikkeling in het gebruik van asbest en het aantal mesothelioom-sterfgevallen tot 1999 werd in dit onderzoek een voorspelling gemaakt van het toekomstig aantal mesothelioom-sterfgevallen. Geschat wordt dat dit tussen 2012 en 2024 een piek zal bereiken van ongeveer 800 sterfgevallen per jaar. Bron: Marinaccio A et al. (2005). Predictions of mortality from pleural mesothelioma in Italy: a model based on asbestos consumption figures supports results from age-period-cohort models. Int J Cancer. May 20.115(1):142-7.

Lees verder

Frankrijk: 60 tot 100 duizend asbestdoden verwacht in de komende 25 jaar

Op 26 oktober j.l. werd in Frankrijk een overheidsrapport gepubliceerd waarin vermeld staat dat in Frankrijk tussen 1965 en 1995 35.000 mensen aan de gevolgen van asbestblootstelling zijn overleden en dat er in de komende 25 jaar nog zo'n 60 tot 100 duizend sterfgevallen verwacht kunnen worden. Zowel de laksheid van de overheid als de manipulatie door de industriële asbestlobby tussen 1982 en 1995 worden in het rapport aan de kaak gesteld. Dit heeft ervoor gezorgd dat in Frankrijk langer dan in andere landen het beleid van 'gecontroleerd gebruik van asbest' werd gevoerd. Bron: Internationaal Asbestsecretariaat, 28 oktober 2005. Meer

http://www.ibas.btinternet.co.uk/

De regionale spreiding van het maligne mesothelioom in Nederland

Begin november zijn de resultaten gepresenteerd van een onderzoek in opdracht van het ministerie van VROM naar de regionale spreiding van het maligne mesothelioom (longvlies-/buikvlieskanker) in Nederland. De analyse is gebaseerd op de zgn. COROP indeling die Nederland verdeelt in 40 gebieden die optelbaar zijn tot provincies. Elk COROP-gebied is een samenvoeging van gemeenten. De Nederlandse Kankerregistratie heeft over de periode 1989 tot en met 2002 gegevens ter beschikking gesteld van alle geregistreerde gevallen van longvlies- en buikvlieskanker ouder dan 25 jaar. De resultaten laten zien dat de regionale spreiding van de gevallen van longvlieskanker samenvalt met bekende gebieden met asbestindustrieën met beroepsgroepen met de hoogste risico's op mesothelioom, met name scheepswerven, asbest-productiebedrijven en asbestisolatie-verwerkende bedrijven. Gebieden waar longvlieskanker in de periode 1989 tot en met 2002 meer dan gemiddeld werd geregistreerd, zijn: de regio rond Rotterdam, Amsterdam, Haarlem, de Zaanstreek, Zeeland, Zuid Limburg, Twente en de kop van Noord Holland. Bron: Burdorf A, Siesling S, Sinninghe Damsté H. Regionale spreiding van het maligne mesothelioom in Nederland. Deelrapport 1. Rotterdam / Enschede: Erasmus MC Rotterdam, 2005.

Lees verder

Italie: veel longvlieskanker in de regio Ligurië als gevolg van asbest

In de Italiaanse regio Ligurië komt longvlieskanker (pleura mesothelioom) in vergelijking tot Europese gemiddelden vaak voor. In de periode 1996 tot 2002 werd de ziekte vastgesteld bij 945 bewoners, waarvan 80% mannen. Gennaro en collega's analyseerden bij deze groep de demografische kenmerken en oorzaken van de ziekte. De resultaten laten zien dat het voorkomen van deze vorm van kanker sterk samenhangt met gebieden waar in het verleden veel met asbest is gewerkt (industrie, scheepswerven en bouw). Desondanks kon bij meer dan de helft van de 188 vrouwen geen asbestblootstellingsoorzaak worden aangewezen, ook niet als huisgenoot van een man die met asbest had gewerkt. De onderzoekers suggereren daarom dat mogelijk onbekende vormen van milieublootstelling een grotere rol spelen dan verwacht bij het ontstaan van een pleuraal maligne mesothelioom. Meer onderzoek is nodig. Bron: Gennaro, V. et al. (2005). Incidence of pleural mesothelioma in Liguria Region, Italy (1996-2002). European Journal of Cancer 41(17):2709-2714.

Lees verder

Japan: 100.000 gevallen van longvlieskanker verwacht tot 2040

Japanse onderzoekers schatten dat tot 2040 ongeveer 100.000 mensen aan longvlieskanker door asbestblootstelling zullen overlijden. Deze schatting is hoger dan in de meeste andere westerse landen. Dit komt doordat in Japan de grootschalige import van asbest veel langer is doorgegaan dan in veel andere landen zoals bijvoorbeeld Nederland. Tot 1990 werd er nog tussen de 250.000-300.000 ton asbest per jaar geïmporteerd. Pas daarna begon de daling. Toch werd er in 2002 nog 43000 ton asbest ingevoerd. Vanaf 2008 geldt er een totaal verbod op productie en gebruik van asbest. Bron: Murayama, T. et all. (2006). Estimation of future mortality from pleural malignant mesothelioma in Japan based on an age-cohort model. American Journal of Industrial Medicine, Volume 49, Issue 1 , Pages 1 - 7

Lees verder

Asbest en Gezondheid nieuws

Nieuwe versie Stoffenmanager online

Sinds 14 oktober 2005 is een nieuwe versie van de Stoffenmanager beschikbaar: de Stoffenmanager versie 2.0. De Stoffenmanager is een hulpmiddel voor het MKB om de risico's van gevaarlijke stoffen zoals bijvoorbeeld asbest te beheersen. De website ondersteunt o.a. bij: het opstellen van een overzicht gevaarlijke stoffen, het opstellen van de RI&E en het Plan van Aanpak voor gevaarlijke stoffen, het maken van werkplekinstructiekaarten en het veilig opslaan van gevaarlijke stoffen. Bron: Arbo Platform Nederland, 19 oktober 2005. Meer http://www.stoffenmanager.nl/

Manipulatie van wetenschappelijk onderzoek

Het laatste kwartaalnummer van de 'International Journal of Occupational and Environmental Health' is gewijd aan de manipulatie van het wetenschappelijk onderzoek door het bedrijfsleven. Gerefereerd wordt o.a. aan een aantal onderzoeken naar gezondheidsschade door asbest. Bekend zijn bijvoorbeeld de acties van de Canadese mijnindustrie om te voorkomen dat bekend werd dat chrysotiel (wit asbest) asbestose en mesothelioom kan veroorzaken.

Bron: Bron: Internationaal Asbestsecretariaat, 28 oktober 2005. Meer http://www.ibas.btinternet.co.uk/Frames/f_lka_corrup_science_05.htm.

Juridisch nieuws

Centrale Raad van Beroep erkent psychische schade door asbestblootstelling

Een ex-dienstplichtige stelt dat de bekendwording in de jaren 1996/97 dat hij tijdens zijn militaire dienst in het NAVO-commandocentrum Cannerberg in de jaren 1970/71 gedurende negen maanden blootgesteld is geweest aan asbest en het besef dat hij als gevolg daarvan een ernstige longziekte kan krijgen, hebben geleid tot een in het kader van de Wet in aanmerking te nemen psychische aandoening. Het ministerie van Defensie stelt echter dat bij betrokkene sprake is van een gegeneraliseerde angststoornis, meebrengend dat hij buitensporig reageert op allerlei stressvolle omstandigheden. Van deze aandoening had hij al last vóór 1996/97 dus vóórdat zijn militaire dienst begon. Er is voor zijn psychische klachten derhalve niet specifiek een relatie te leggen met de zogenoemde Cannerbergaffaire.

In zijn aan de rechtbank uitgebrachte rapport heeft deskundige prof. Van Os aangegeven dat bij betrokkene in de periode 1997 tot 2003 sprake is van significante psychische problematiek welk het beste is te duiden als een aanpassingsstoornis. Zowel het nieuws over de asbestblootstelling in 1997 als de houding van de (vroegere) werkgever nadat de kwestie aldaar ter tafel was gebracht worden door Van Os gezien als stressoren van deze aandoening. De Centrale Raad van Beroep komt in hoger beroep- anders dan de rechtbank - tot de slotsom dat in het rapport van prof. Van Os wél voldoende steun is te vinden voor het standpunt van de ex-dienstplichtige.

Bron: rechtspraak.nl, 3 november 2005: LJN: AU5527, Centrale Raad van Beroep, 04/1151 MPW

Een proportioneel risicoverdelingsmodel voor mesothelioom

Mensen die mesothelioom krijgen zijn vaak op meerdere plaatsen of aan meerdere asbestproducten blootgesteld geweest. Hoe kunnen het risico en de compensatie proportioneel over de verschillende blootstellingsoorzaken worden verdeeld? Price en Ware beschrijven een berekeningsmodel dat hiervoor kan worden toegepast. Het model is gebaseerd op medische informatie over de tumorgroei en neemt daarnaast variabelen mee als: de blootstellingsintensiteit, duur en het soort asbestvezel dat gebruikt werd. Bron: Price, B. & Waren, A. (2005). Mesothelioma: risk apportionment among asbestos exposure sources. Risk Analysis Aug:25(4):937-43.

Lees verder

Vergoeding voor nabestaanden grondwerker met mesothelioom

Wegenbouwer Baars moet de nabestaanden van een voormalig grondwerker een vergoeding van minimaal 50.000 euro betalen voor immateriële schade. De grondwerker had in 1972 en 73 gewerkt aan de aanleg van een riolering met asbesthoudende (eterniet) buizen. In 2001 overleed hij op 50-jarige leeftijd aan de gevolgen van longvlies- en buikvlieskanker. Twee jaar geleden stapten de nabestaanden naar de rechter, omdat Baars stelde jegens overledene niet tekort te zijn geschoten in de op haar rustende zorgplicht. Destijds werden ter bescherming mondkapjes ter beschikking gesteld. Daarnaast voert Baars aan dat het indertijd niet algemeen bekend was dat het bewerken van producten, waarin witte asbest verwerkt is, zeer gevaarlijk is en stringente veiligheidsmaatregelen nodig zijn ter bescherming van degenen die deze producten bewerken. In de periode, waarin [overledene] voor Baars werkzaam is geweest, werd het werken met witte asbest nog niet zo riskant geacht dat het treffen van specifieke maatregelen noodzakelijk werd geacht. Daar zijn blijkens de overgelegde stukken overigens ook uitzonderingen op. Volgens de nabestaanden was het namelijk al sinds 1964 bekend dat de geringste blootstelling aan welke vorm van asbest dan ook kon leiden tot longvlies- of buikvlieskanker. Baars kan bovendien niet aantonen of de asbest in de buizen daadwerkelijk witte asbest was. Hieruit leidt de rechter af dat Baars zich toen en nu niet daadwerkelijk in de samenstelling hiervan heeft verdiept. De rechter stelt vast dat Baars als werkgever indertijd heeft nagelaten de maatregelen te treffen die redelijkerwijs nodig zijn om te voorkomen dat haar werknemer (overledene) in de uitoefening van zijn werkzaamheden door blootstelling aan asbest schade lijdt. Volgens advocaat Ruers is dit de eerste keer dat de rechter zich uitspreekt over het werken met eterniet-buizen en asbestziekten. Naar aanleiding van deze uitspraak roept FNV Bouw mogelijke slachtoffers in het grondwerk op zich te melden. Bron: rechtspraak.nl, LJN:AU5960, Kanton Rechtbank Maastricht, 2 november 2005, Metro 11 november 2005, FNV Bouw, 11 november 2005.

Hoge Raad: Eternit aansprakelijk voor asbestproduct zonder waarschuwing

Voormalig asbestproducent Eternit ging in cassatie tegen een vonnis van het gerechtshof Arnhem. Eternit had in 1971 asbestcementplaten geleverd aan een Drentse boer. Deze werden gebruikt voor de bouw van een schuur. De dochter werd daarbij blootgesteld aan asbest. Zij klopte de kleding van haar broers uit en veegde het erf aan waarop de platen waren verzaagd. In 2002 werd bij haar de diagnose longvlieskanker (mesothelioom) gesteld, waaraan zij inmiddels is overleden. De Hoge Raad bevestigt in dit arrest het oordeel van het hof dat Eternit in 1971 tekortgeschoten is in haar plicht het publiek te waarschuwen voor de toen al bekende gezondheidsrisico's die aan de verwerking van asbest zijn verbonden. Al uit de Silicosewet van 1949 blijkt het gevaar van verspreiding van asbesthoudende stof bij het vervaardigen en het verzagen van asbestcementplaten. Eternit was in 1971 een internationaal opererend bedrijf en had in die periode kunnen weten dat onder deskundigen bekend was dat vrijkomend asbest mesothelioom zou kunnen veroorzaken. Hieraan voegde het hof nog toe dat de directeur van Eternit deze wetenschap al vóór 1971 feitelijk moet hebben gehad. Op het punt van verjaring vernietigt de Hoge Raad het vonnis van het hof. Het hof heeft namelijk ten onrechte niet meegewogen dat Eternit niet (meer) verzekerd is tegen dergelijke schadeclaims door asbestslachtoffers. Over dit onderdeel van de zaak moet het hof in Den Bosch zich nu buigen. Bron: rechtspraak.nl: LJN:AT8782, Hoge Raad, C04/182HR.

Asbestslachtoffer met longkanker krijgt minder compensatie door roken

Het Britse Hooggerechtshof heeft in een uitspraak gesteld dat iedereen die vanaf 1971 gerookt heeft deels verantwoordelijk is voor zijn eigen gezondheid omdat toen iedereen kon weten dat roken schadelijk is. Deze uitspraak werd gedaan in een zaak van een weduwe van een asbestslachtoffer met asbestgerelateerde longkanker tegen het ministerie van Defensie. De compensatie voor het overlijden van haar man werd 20% lager vastgesteld omdat hij na 1971 was blijven roken. Bron: The Times, 17 december 2005.

Medisch nieuws

Onderzoek: betacaroteen en het risico op kanker

Bêtacaroteen is een stof die in het lichaam wordt omgezet in vitamine A, een zgn. provitamine. Het komt voor in fruit en groenten. In dit overzichtsartikel wordt aan de hand van genetische technieken nagegaan hoe deze stof werkt in het lichaam. Bêtacaroteen lijkt namelijk zowel positieve als negatieve effecten voor de gezondheid te kunnen hebben. Enerzijds werkt het, bij normale inname, als antioxidant en beperkt daarmee o.a. het risico op kanker. Anderzijds is bij inname van extra doses, buiten de normale voeding, een verhoogd risico op longkanker waargenomen bij zware rokers en mensen die met asbest hebben gewerkt. Hoewel hiervoor verschillende verklaringen te geven zijn, concluderen Keijer en collega's dat nog niet duidelijk is hoe bêtacaroteen deze effecten kan veroorzaken.

Bron: Keijer, J. et al. (2005). Beta-carotene and the application of transcriptomics in risk-benefit evaluation of natural dietary components. Biochim Biophys Acta. May 30.1740(2):139-46.

Lees verder

Resultaat proefbevolkingsonderzoek: 70% van longkankers vroeg ontdekt

In de Nelson screeningsstudie is 70% van de longkankers, met behulp van een multi-slice CT scan, in een zeer vroeg en goed behandelbaar stadium ontdekt. Dit resultaat bespraken de onderzoekers in een bijeenkomst op 7 oktober j.l. Vaak is longkanker op het moment dat het ontdekt wordt al uitgezaaid naar andere delen van het lichaam en daardoor in 80% van de gevallen niet meer te opereren. De nieuwe CT techniek zou een belangrijke rol in de bestrijding van longkanker kunnen gaan spelen. Het Nelson-onderzoek is het enige grootschalige proefbevolkingsonderzoek op longkanker in Europa. Het wetenschappelijke bevolkingsonderzoek is gestart in september 2003 onder mannen en vrouwen tussen 50 en 75 jaar in een aantal regio's. 16.000 Personen met een verhoogd risico op longkanker doen mee aan het onderzoek. De Gezondheidsraad schat dat iets meer dan 10% van de gevallen van longkanker gerelateerd is aan asbestblootstelling. Bron: Artsennet.nl, 10 oktober 2005.

SMRP: een bloedtest voor mesothelioom

"Soluble mesothelin-related protein"(SMRP) is een proteïne die in het bloedplasma voorkomt. In dit onderzoek werden 48 mesothelioompatiënten vergeleken met een controlegroep van 228 mensen, gezond of met een andere ziekte deels wel, deels niet aan asbest blootgesteld. De resultaten ondersteunen de hypothese dat SMRP behulpzaam kan zijn bij de diagnose van maligne mesothelioom, bij de beoordeling van de ziekte-progressie en bij de vroeg-screening van deze ziekte. Bron: Robinson BW, et al. (2005). Soluble mesothelin-related protein:a blood test for mesothelioma. Lung Cancer. 2005 Jul.49 Suppl 1:S109-11.

Lees verder

Onderzoek: biologische reacties op asbestvezels

Bhattacharya en collega's beschrijven in dit overzichtsartikel het totaal aan biologische reacties in het lichaam nadat iemand aan asbest is blootgesteld. Onderscheid wordt gemaakt naar indicatoren van (1) blootstelling (reacties op vezels), (2) effect (ziekte) en (3)kwetsbaarheid (verschillen tussen individuen en/of populaties). Bron: Bhattacharya K, Dopp E, Kakkar P, Jaffery FN, Schiffmann D, Jaurand MC, Rahman I, Rahman Q. (2005). Biomarkers in risk assessment of asbestos exposure. Mutation Research, Aug 17, article in press.

Lees verder

Meer dikke darmkanker door asbestblootstelling

In het Amerikaanse CARET onderzoek werden 4060 beroepsmatig aan asbest blootgestelde mannen en 14.254 zware rokers gedurende 10 tot 18 jaar gevolgd. De onderzoekers vonden een relatief hoog risico op dikke darmkanker bij de subgroep zware rokers die aan asbest was blootgesteld geweest en bij wie op röntgenfoto's van het longvlies niet-kwaadaardige abestgerelateerde afwijkingen waren te zien. Bron: Aliyu OA. et al. (2005). Evidence for Excess Colorectal Cancer Incidence among Asbestos-exposed Men in the Beta-Carotene and Retinol Efficacy Trial. Am J Epidemiol. Nov 1.162(9):868-78.

Lees verder

Onderzoek naar nieuwe medicijnen voor mesothelioom

Van Meerbeeck en collega's onderzochten de werking van het medicijn raltitrexed gecombineerd met cisplatine in vergelijking tot cisplatine alleen. De onderzoeksgroep bestond uit 250 patiënten met mesothelioom die aselect aan twee groepen waren toegewezen. Van de patiënten die de combinatie toegediend kregen, nam bij 24% de tumorgroei af in vergelijking tot 14% van de groep die alleen cisplatine toegediend kreeg. 46% Van de patiënten in de combinatiegroep leefde langer dan een jaar na diagnose nog in vergelijking tot 40% van de groep die alleen cisplatine kreeg. Bron: Meerbeeck, J.P. van, et al. (2005). Randomized phase III study of cisplatin with or without raltitrexed in patients with malignant pleural mesothelioma: an intergroup study of the European Organisation for Research and Treatment of Cancer Lung Cancer Group and the National Cancer Institute of Canada. Journal Clinical Oncology oct 1, 23(28), 6881-9.

Lees verder

Overzichtsartikel: stand van zaken in de weefselleer van het maligne mesothelioom

Eén van de grootste problemen bij het maligne mesothelioom (longvlies- of buikvlieskanker) is het stellen van een correcte diagnose. Er zijn nog steeds geen merkers noch morfologisch kenmerken ontdekt die exclusief voorkomen bij deze tumoren. Suster en Moran beschrijven in een overzichtsartikel de ontwikkelingen in de technieken van de diagnosestelling. Speciale aandacht wordt gegeven aan de mogelijke bijdragen van moleculaire technieken. Bron: Suster S & Moran C (2005). Malignant mesothelioma: current status of histopathologic diagnosis and molecular profile. Expert Rev Mol Diagn., Sep.5(5):715-2.

Lees verder

Overzichtsartikel mesothelioom: stand van zaken in de behandeling

Tan en Treasure beschrijven in dit overzichtsartikel de ontwikkelingen in de behandeling van het mesothelioom (longvlies-/buikvlieskanker). Zij concluderen dat er nog geen behandeling aanwijsbaar is die werkelijk een verschil maakt in de genezing van patiënten. Zolang dit zo blijft, heeft het daarom geen zin om patiënten in een vroeg stadium te screenen op deze ziekte. Bron: Tan, C. & Treasure, T. (2005). Mesothelioma: time to take stock. Journal of the Royal Society of Medicine, 98, october, 455-458.

Analyse asbestvezels in longweefsel mesothelioompatienten

Dodson en collega's analyseerden longweefsel van 54 mensen met mesothelioom. Deze mensen hadden een breed scala aan beroepen gehad, waaronder de typische beroepen met asbestblootstelling zoals isoleerders, maar ook 'witte boorden' beroepen zoals een architect, onderwijzer of een chirurg. Bij het merendeel van de proefpersonen werden verschillende soorten asbest gevonden. De vezels varieerden in lengte, hoewel meer korte dan lange vezels gevonden werden. Amfiboolvezels werden het meest gevonden, vooral amosiet. Chrysotiel was het minst aanwezig. Ijzerhoudende deeltjes werden vooral gevonden bij mensen die aan amfibool-asbest waren blootgesteld (amosiet of crocidoliet). In 10 van de 54 gevallen week het aantal gevonden asbestvezels niet af van dat wat bij de algemene bevolking wordt gevonden, een teken dat ook lage blootstellingsniveaus mesothelioom kunnen veroorzaken. Bron: Dodson RF, et al. (2005). Asbestos burden in cases of mesothelioma from individuals from various regions of the United States. Ultrastructural Pathology, sep-oct. 29(5):415-33.

Lees verder

Ontdekking van mesothelioom in een vroeg stadium mogelijk

Osteopontine is een eiwit dat in een significant hoger gehalte in het bloedplasma voorkomt bij een aantal vormen van kanker. Pass en collega's onderzochten of dit bij longvlieskanker (pleuraal mesothelioom) ook zo is. Bloedplasma-monsters van drie groepen werden vergeleken: een groep van 69 personen met een niet kwaadaardige asbestgerelateerde aandoening, 45 rokers of ex-rokers bij wie geen asbestblootstelling is geconstateerd, en 76 personen met longvlieskanker (pleuraal mesothelioom). Bij de groep met longvlieskanker werden significant hogere osteopontine-niveaus in het bloedplasma gevonden dan bij de aan asbest blootgestelde groep zonder kanker. Een osteopontine bloedplasmatest zou volgens Pass daarom als instrument gebruikt kunnen worden voor de vroege ontdekking van pleuraal mesothelioom. De vraag is echter hoe zinvol vroeg-screening zou zijn, omdat de ziekte (nog) niet te genezen is. Volgens Pass is het echter wel zo dat bij ontdekking in een vroeg stadium de overlevingskans meer dan 5 jaar is als de tumor operatief geheel verwijderd kan worden. Momenteel wordt bij slechts 5% van de patiënten de ziekte in zo'n vroeg stadium ontdekt. Bron: Pass HI, et al. (2005). Asbestos exposure, pleural mesothelioma, and serum osteopontin levels. N Engl J Med. 2005 Oct 13.353(15):1564-73.



In een commentaar op dit onderzoek relativeert Cullen de conclusies van Pass over het gebruik van de osteopontine-test bij vroeg-screening van mesothelioom. Eerst moeten de resultaten afgewacht van het onderzoek naar deze test bij andere asbestgerelateerde afwijkingen, zoals bijvoorbeeld asbestgerelateerde longkanker. Ook vermeldt hij dat de door Pass vermelde risicopercentages op mesothelioom gebaseerd zijn op intensieve blootstelling aan het meest gevaarlijke blauwe asbest (crocidoliet). Deze percentages liggen lager voor wit asbest (chrysotiel) dat veel meer werd gebruikt. Tot slot twijfelt hij aan de vermelde overlevingskans van 5 jaar bij diagnose in een vroeg stadium en algehele verwijdering van de tumor. De onderzoeksresultaten hierover zijn niet eenduidig. Bron: Cullen, mr. (2005). Comment: serum osteopontin levels - is it time to screen asbestos-exposed workers for pleural mesothelioma? N Engl J Med. Oct 13.353(15):1617-8.



Lees verder

Asbestose gaat niet altijd samen met longkanker

Reid en collega's onderzochten of bij mensen die door blootstelling aan blauwe asbest (crocidoliet) longkanker hebben gekregen ook altijd sprake is van asbestose (stoflongen door asbest). De onderzoeksgroep bestond uit 1988 ex-werknemers en omwonenden van de blauwe asbestmijnen bij het Australische plaatsje Wittenoom. Bij 58 van hen werd de diagnose longkanker gesteld. Hoewel er wel een relatie is tussen asbestose en longkanker concluderen de onderzoekers dat beide aandoeningen lang niet altijd samengaan. bij slechts 12% van de mensen met longkanker werd op röntgenfoto's bewijs van asbestose gezien. Rookgedrag was de sterkste voorspeller van longkanker: 56 van de 58 mensen hadden in het verleden gerookt of rookten nog steeds. Verder constateerden Reid en collega's ook een verhoogd risico op longkanker naarmate de asbestblootstellingsduur en/of intensiteit groter was geweest. Bron: Reid, A., et al. (2005). The effect of asbestosis on lung cancer risk beyond the dose related effect of asbestos alone. Occupational Environmental Medicine, dec.62(12):885-9.

Lees verder

Onderzoek: is buikvlieskanker erfelijk?

Bij mannen met longvlieskanker is asbestblootstelling in ongeveer 80% van de gevallen de aanwijsbare oorzaak. Bij buikvlieskanker is die relatie veel minder duidelijk: in slechts 33% van de gevallen is asbest de duidelijke oorzaak, meestal is er dan sprake van intensieve, langdurige blootstelling. Er zijn ook gevallen van buikvlieskanker geconstateerd als gevolg van bestralingstherapie, blootstelling aan mica, herhaalde buikvliesontsteking en toediening van thorium ioxide. Picklesimer en collega's vonden in dit onderzoek onder een broer en een zus met buikvlieskanker aanwijzingen voor erfelijke aanleg. de twee zijn niet aantoonbaar aan asbest blootgesteld en komen uit een familie waarin kanker in verschillende vormen relatief vaak voorkomt. Bron: Picklesimera, A, H. et all. (2005). Case report: Malignant peritoneal mesothelioma in two siblings. Gynecologic Oncology: artikel in druk.

Lees verder

Milieu/Veiligheid nieuws

Turkije: onderzoek naar longkanker en mesothelioom door asbest in de natuur

In de provincie Malatya in Oost Turkije komt tremoliet-asbest in de natuur voor. Dit wordt gebruikt als stucmateriaal voor huizen, ter isolatie van daken en als substituut voor babypoeder. Onderzoeker Hasanoglu en collega's constateerden dat in twee plaatsen in deze provincie longkanker en mesothelioom meer dan gemiddeld voorkomen. Zij concluderen dat dit waarschijnlijk een relatie heeft met de asbest in het milieu.

Bron: Hasanoglu, H.C. et al. (2005). Lung cancer and mesothelioma in towns with environmental exposure to asbestos in Eastern Anatolia. Int Arch Occup Environ Health. Aug 30.1-3.

Lees verder

VS: onderzoek 11/9: geen schadelijke effecten door stofwolken asbest

Onderzoeker Nolan en collega's analyseerden steekproeven uit de stofwolk die vrijkwam na de instorting van de WTC-torens. In de wolk kwam alleen chrysotiel (wit asbest) voor. Met behulp van een asbestrisico model werd berekend of de gevonden asbestniveaus een verhoogd risico op kanker geven voor de inwoners van "Low Manhattan". Dit extra risico werd niet gevonden. Bron: Nolan, R.P. et al. (2005). Risk Assessment for Asbestos-Related Cancer From the 9/11 Attack on the World Trade Center. Journal of Occupational and Environmental Medicine, 47(8), August, pp 817-825.

Lees verder

Drie Turkse dorpen ontruimd vanwege kankerrisico

Drie dorpen in Turkije moeten onmiddellijk worden ontruimd, omdat er een verhoogde kans op kanker bestaat. Het gaat om dorpen in de toeristische provincie Cappadocië, bekend om zijn uit rotswanden gehouwen grotten en holwoningen. Uit onderzoek is gebleken dat in de woongebieden een grote hoeveelheid erioniet aanwezig is, waardoor de kans op kanker duizend maal hoger is dan elders. Erioniet is het enige mineraal, naast asbest, waarvan bekend is dat blootstelling tot mesothelioom kan leiden. Bron: Dagblad Tubantia/Twentsche Courant, 15 oktober 2005.

VS onderzoek: kan blootstelling aan lage niveaus van asbest mesothelioom veroorzaken?

In Californië is bij onderzoek geconstateerd dat naarmate mensen dichter bij een natuurlijke asbestvindplaats wonen het risico op longvlieskanker (pleuraal mesothelioom) groter is. Voor buikvlieskanker (peritoneaal mesothelioom) geldt dit niet. Buikvlieskanker wordt normaal gesproken veroorzaakt door hogere blootstellingsniveaus dan longvlieskanker. De resultaten lijken erop te wijzen dat ook mensen die relatief ver van een asbestvindplaats wonen een verhoogd risico op longvlieskanker hebben. Goldberg en Luce menen dat deze resultaten de stelling ondersteunen dat ook lage niveaus van asbestblootstelling kankerverwekkend kunnen zijn. Bron: 1. Pan XL, Day HW, Wang W, Beckett LA, Schenker MB (2005). Residential proximity to naturally occurring asbestos and mesothelioma risk in California. Am J Respir Crit Care Med. 2005 Oct 15.172(8):1019-25 , 2. Goldberg M, Luce D. (2005). Can exposure to very low levels of asbestos induce pleural mesothelioma? Am J Respir Crit Care Med. 2005 Oct 15.172(8):939-40.

Lees verder

Vijf keer zo veel longvlieskanker bij vrouwen in Goor en omgeving

In opdracht van het Ministerie van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieu is in de periode november 2004 tot augustus 2005 een onderzoek verricht naar de relatie van milieublootstelling aan asbest en de sterfte aan mesothelioom onder vrouwen in de regio Goor. De twee kernvragen bij dit onderzoek werden bevestigend beantwoord, namelijk: longvlieskanker kwam in de periode 1989-2002 bij vrouwen in de regio rond Goor vijf keer zo veel voor als in Nederland in het algemeen. Bij mannen was dit 2 x zo veel. Bovendien werd bij de helft van de vrouwen de extra incidentie veroorzaakt door milieublootstelling aan asbest in erven en weggetjes. Op grond van deze resultaten wil staatssecretaris Van Geel de Gezondheidsraad laten onderzoeken of de normen die aangeven wat toelaatbare risico's zijn van asbest voor de volksgezondheid, scherper moeten. Bron: vrom.nl, 4 november 2005. Meer http://www.vrom.nl/pagina.html?id=16541

Japan: asbestslachtoffers onder omwonenden fabriek

In Japan is bij vrouwen die binnen 500 meter rondom een bouwmaterialen-fabriek in Amagasaki wonen 18 keer zoveel mesothelioom geconstateerd dan gemiddeld. Bij mannen was dit 10 keer zoveel. In de fabriek werd de meest gevaarlijke soort asbest gebruikt, namelijk blauw asbest (crocidoliet). Van de vrouwen hadden slechts enkelen in de fabriek gewerkt. Van 85 (ex-)omwonenden die niet met asbest hadden gewerkt overleden er 76 aan mesothelioom. Zij woonden tussen de 1,5 en 18,5 jaar in de omgeving van de fabriek. De incubatietijd van de ziekte varieerde van 23 tot 48 jaar. Bron: The Daily Yomiuri, 25 november 2005.

Turkije: schade door asbest in milieu even groot als door werk

Metintas en collega's onderzochten de effecten van blootstelling aan asbest dat in een aantal Turkse dorpen in het milieu voorkomt. Deze vorm van blootstelling duurt normaal gesproken langer maar is van een lagere intensiteit dan beroepsmatige blootstelling aan asbest. Toch zijn de effecten hiervan op niet kwaadaardige longaandoeningen als verdikking of verbindweefseling van het longvlies (pleurale plaques en diffuse pleuraverbreding) even sterk als bij beroepsmatige blootstelling. Bepaalde soorten asbestvezels als actinoliet en tremoliet zijn daarbij schadelijker dan antrophyliet en chrysotiel. Tremoliet is vaak als vervuiler gevonden in chrysotiel en talkpoeder. Bron: Metintas, M. et al. (2005). Nonmalignant pleural lesions due to environmental exposure to asbestos: a field-based, cross-sectional study. European Respiratory Journal 26, 5, 875-879.

Lees verder

Sloop van schepen in Azië eist duizenden mensenlevens

De milieubeweging Greenpeace, FIHD (International Federation for Human Rights) en YPSA (Young Power in Social Action Bangladesh) boden op 13 december j.l. de Verenigde Naties het rapport "End of life ships" aan met het schrikbarende verhaal van meer dan honderd mensen die zijn gestorven of gewond zijn geraakt bij de scheepssloop in Azië. De te slopen schepen zitten vol met asbest, olieresten, giftige stoffen en explosieve gassen. Bij het slopen gelden geen regels, arbeiders krijgen geen beschermende kleding en geen adequaat gereedschap. Men vermoedt dat er in de laatste 20 jaar duizenden doden en gewonden zijn gevallen. Greenpeace, FIHD en YPSA eisen dat schepen die zijn afgeschreven, worden behandeld als chemisch afval. Daarmee wordt voorkomen dat honderden enkelwandige schepen die de komende jaren worden afgeschreven, onder geen enkele regeling zullen vallen. Zonder regeling zal de sloop ervan opnieuw een onbekend aantal slachtoffers eisen. Bron: Greenpeace, 12 december 2005. Meer http://www.greenpeace.nl/news/dood-arbeiders-door-giftige-sl

Politiek nieuws

Toyota verontschuldigt zich voor foute informatie over asbest in auto's

Het Japanse autoconcern Toyota heeft zijn excuses aangeboden omdat het in de jaren negentig heeft gezegd geen asbest meer te gebruiken, terwijl dat wel het geval was. Tussen 1995 en 1999 werden in ruim 165.000 auto's, bestemd voor de binnenlandse markt, onderdelen verwerkt waarin asbest zat. Toyota liet weten de auto's niet te zullen terugroepen, omdat de stof volledig is afgedicht en geen gevaar voor de gezondheid oplevert. Bron: Het Financieele Dagblad, 12 oktober 2005.

Arbeidsinspectie: Nederland op goede weg met asbestaanpak

Volgens directeur J. Laemers, van de directie Bouw van de Arbeidsinspectie is Nederland, in vergelijking met veel andere EU-lidstaten, op de goede weg met de asbestaanpak. Volgend jaar zal in Europees verband de aandacht gevestigd worden op het gevaar van asbest. "We hebben het probleem redelijk getackeld. Je ziet ook dat het in de maatschappij heel serieus wordt genomen. Niettemin zal ook ons land de gevolgen van het werken met asbest nog lange tijd ondervinden. De piek van de asbestdoden hebben we nog te goed. Tussen 2020 en 2025 krijgen we de hausse, we verwachten dat we nog 13.000 doden te betreuren hebben. Bij allemaal gaat het om asbestblootstelling uit het verleden", aldus Laemers. Bron: cobouw.nl, 13 oktober 2005.

Nieuwe kankermedicijnen laat naar patiënten

Patiënten in Nederlandse ziekenhuizen krijgen aanzienlijk minder vaak nieuwe kankermedicijnen dan patiënten in andere EU-staten. Dit blijkt uit een vergelijkende studie door onderzoekers van het Erasmus MC in Rotterdam en het VU Medisch Centrum Amsterdam. De studie vergeleek de gezondheidszorgsystemen van Oostenrijk, Belgie, Denemarken, Frankrijk, Duitsland, Zweden, Engeland en Nederland. Volgens de onderzoekers missen de Nederlandse ziekenhuizen een goede financieringsregeling voor medicijnen die binnen het ziekenhuis toegediend worden. Deze ongelijkheid heeft grote gevolgen voor de patiënt. "Omdat het medicijn niet in een pil zit maar in een infuus, krijgen ernstige zieke patiënten niet de behandeling die ze nodig hebben". Patiënten met mesothelioom werden hier in de eerste helft van dit jaar mee geconfronteerd door problemen over de vergoeding van het medicijn Alimta. Dit medicijn wordt alleen in het ziekenhuis in een chemokuur toegediend. Bron: Artsennet.nl, 3 november 2005. Meer http://www.artsennet.nl/content/articles/6778/AMGATE_6059_1_TICH_R1617191138258223/

James Hardie reserveert 3 miljard euro voor asbestslachtoffers

De Australische fabrikant van bouwmaterialen James Hardie Industries NV trekt 4,5 miljard Australische dollar (3 miljard euro) uit voor de slachtoffers van door het bedrijf geproduceerde asbest. Met het bedrag moeten mensen nu en in de toekomst verzekerd zijn van schadeloosstellingen, meldt de Australische zender ABC. Het statutair in Amsterdam gevestigde bedrijf bereikte een juridisch bindende overeenkomst met de overheid van de Australische deelstaat New South Wales voor het speciale fonds. Daaruit zullen slachtoffers schadevergoedingen krijgen. In eerste instantie maakt Hardie 154 miljoen dollar over naar het fonds. Bron: Trouw, 2 december 2005.

Japan: eindelijk compensatie voor asbestslachtoffers

De Japanse overheid heeft overeenstemming bereikt over de compensatie van asbestslachtofferfamilies (slachtoffers en nabestaanden) met ingang van 2006. Elke familie krijgt een som ineens van 2,6 miljoen Yen (ca. 19.000 euro) en ongeveer 200.000 yen (1500 euro) voor overlijdensschade. Milieuslachtoffers (huisgenoten en omwonenden van asbestfabrieken) krijgen daarnaast een bedrag van 2,4 miljoen yen per jaar (ca. 18.000 euro) voor kosten die bij hen niet gedekt worden door een arbeidsongevallenverzekering. Naar schatting krijgen in 2006 ongeveer 10.000 families een vergoeding. Het budget dat hiervoor gereserveerd wordt zal in de vorm van belasting van alle werkgevers worden teruggevorderd. Bron: The Daily Yomiuri, 30 november 2005.

Zuid Afrika, Peru en Zuid-Korea gaan asbestgebruik inperken

In Zuid Afrika is een voorstel van de minister van Milieuzaken goedgekeurd om alle producten en substanties die asbest bevatten te verbieden. Ook in Peru heeft de overheid een plan gepresenteerd om gebruik van alle asbestsoorten te verbieden. De datum van invoering moet in beide landen nog vastgesteld worden. In Zuid Korea is inmiddels bepaald dat met ingang van 2006 import, productie en gebruik van wit asbest streng gereguleerd is. Bron: International Ban Asbestos Secretariat, 23 november 2005.

Meer http://www.ibas.btinternet.co.uk/

Drempel weggenomen voor Alimta bij mesothelioom

Het College Tarieven Gezondheidszorg (CTG) heeft op 12 december besloten om Alimta, medicijn voor de behandeling van mesothelioom en niet-kleincellig longkanker, te plaatsen op de lijst van dure ziekenhuisgeneesmiddelen. Hiermee is een belangrijke drempel weggenomen voor longartsen om Alimta voor te schrijven, omdat het nu niet meer volledig ten laste komt van het ziekenhuisbudget. De regeling is effectief met terugwerkende kracht vanaf 1 januari 2005 op grond van de contractvoorwaarden van ziekenhuizen met zorgverzekeraars. Vanaf 1 januari 2006 geldt de verruimde regeling voor vergoeding van dure geneesmiddelen, die inhoudt dat 80% van de kosten niet ten laste komt van het ziekenhuisbudget, maar vergoed wordt door de verzekeraars. Bron: ANP, 15 december 2005. Meer http://www.kankerpatient.nl/avn/

Staatssecretaris Van Geel werkt aan landelijke regeling voor milieuslachtoffers

Staatssecretaris Van Geel en het voormalige asbestverwerkende bedrijf Eternit zijn het erover eens dat een landelijke aanpak nodig is voor mensen die ongeneeslijk ziek zijn geworden door asbest uit het milieu. Vooruitlopend op een nationale oplossing is Eternit bereid een tegemoetkoming uit te keren aan asbestzieken uit de regio's Hof van Twente en Harderwijk. Zij gebruikten gratis, door Eternit weggegeven asbestmateriaal om paden en erven te verharden. Uit onderzoek is gebleken dat onder inwoners van Goor (Hof van Twente), en dan vooral vrouwen, veel meer longvlieskanker (mesothelioom) voorkomt dan elders in Nederland. Ten aanzien van de landelijke oplossing voor de problematiek van de niet beroepsgebonden mesothelioomslachtoffers is Van Geel bereid een bemiddelaar aan te stellen vanuit het ministerie van VROM die in overleg met de partijen treedt om binnen de kaders van de Wet Collectieve Afwikkeling Massaschade een oplossing te creëren. Hierbij is mogelijk ook een taak weggelegd voor het Instituut asbestslachtoffers (IAS). In januari 2006 wil de staatssecretaris, met vertegenwoordigers van slachtoffers, het IAS en de (voormalig) belangrijkste spelers binnen de asbestindustrie, gaan werken aan een landelijke oplossing voor dit probleem. Bron: Ministerie VROM, 20 december 2005. Meer http://www.vrom.nl/pagina.html?id=22222

TAS regeling voldoet aan eisen

De Regeling tegemoetkoming asbestslachtoffers (TAS) die sinds drie jaar van kracht is, voldoet aan de eisen. Vóór invoering van de regeling overleed 90 procent van de asbestslachtoffers met mesothelioom vóór ze een schadevergoeding kregen. Nu krijgt meer dan 90 procent een uitkering tijdens het leven. Dat staat in een evaluatie van de regeling die staatssecretaris Van Hoof van Sociale Zaken en Werkgelegenheid naar de Tweede Kamer heeft gestuurd. Onderzoeksbureau Research voor Beleid heeft de doelmatigheid van de regeling geëvalueerd. Van Hoof is tevreden over het resultaat van de evaluatie, maar stelt dat er nog wel verdere verbeteringen in de uitvoering mogelijk zijn. Het IAS heeft in samenwerking met de Sociale Verzekeringsbank, die de regeling uitvoert, een plan gemaakt om in de praktijk enkele verbeteringen door te voeren. Daardoor moeten meer slachtoffers sneller geholpen worden. Bovendien wordt er gewerkt aan betere manieren om aansprakelijke werkgevers uit het verleden op te sporen, zodat meer kosten kunnen worden verhaald op de verantwoordelijke werkgevers. De staatssecretaris is bereid de regeling ook open te stellen voor werknemers die door het werken met asbest de ziekte asbestose hebben gekregen. Voorwaarde is wel dat alle betrokken partijen het hierover eens worden. Daarbij gaat het om vertegenwoordigers van werkgevers, werknemers, asbestslachtoffers, verzekeraars en de overheid. Van Hoof noemt het "teleurstellend" dat deze partijen nog niet op één lijn zitten. Bron: ministerie SZW, 22 december 2005. Meer szw

Overheid geeft opnieuw opdracht voor sloop Sandrien

Het ministerie van VROM gaat mede namens het ministerie van Verkeer en Waterstaat (V&W) en de gemeente Amsterdam (Haven Amsterdam) opnieuw offertes aanvragen voor de sloop van de Sandrien. De voormalige sloper van het schip, Amsterdam Ship Repair (ASR), is in mei 2005 failliet gegaan en heeft de opdracht tot sanering en sloop van de Sandrien teruggegeven. Het schip is in februari 2001 door de VROM-Inspectie in de haven van Amsterdam aan de ketting gelegd. Het schip, waarin asbest is aangetroffen, was onderweg naar India om daar gesloopt te worden. In India verwijderen arbeiders alle materialen, waaronder asbest, zonder bescherming met alle consequenties voor mens en milieu. Bron: ministerie VROM, 9 januari 2006. Meer http://www.vrom.nl/pagina.html?id=22367

Ziekenhuis in Zutphen gesloopt wegens asbest

Het Zutphense ziekenhuis Spittaal wordt gesloopt. Er is asbest aangetroffen en sanering is te duur. Een sanering van het gebouw heeft inmiddels al 53 miljoen euro gekost maar blijkt niet afdoende om alle asbest te verwijderen. Verdere renovatie en sanering zou nog meer kapitaalvernietiging betekenen dan sloop en nieuwbouw. Het bestuur presenteerde op de nieuwjaarsreceptie het plan om binnen vier jaar een compleet nieuw ziekenhuis op dezelfde locatie neer te zetten. Het is nog niet duidelijk hoeveel de nieuwbouw gaat kosten. Het ziekenhuis maakt eerst een businessplan. Bron: ANP, Zipp.nl, 4 januari 2006. Meer http://www.zibb.nl/